Aller au contenu

Jak Bini

Zɣ Wikipedia
Amnni ad isul iga igigil. Ur illi usɣun srs ittawin sɣ awd yat tasna. Mk tufit, rnu asɣun nns g kṛaḍt tsniwin yaḍnin.
Jak Bini
afgan
Anaw nɣ asrtuawtm Snfl
Tamazirt n tɣlantFṛansa Snfl
Ism n tlalitJacques Marie Louis Bénet Snfl
Ism amzwaruJacques Snfl
ḌfṛismBénet Snfl
Asakud n tlalit8 Yulyu 1915 Snfl
Ida n tlalitBlainville-Crevon Snfl
Assf n tmttant23 Ibrir 2009 Snfl
Ida n tmttantCréteil Snfl
Asmun niɣ d TasmuntSimone Berbain Snfl
Tutlayin s ar isawal nɣ s ar ittaraTutlayt Tafransist Snfl
Lieu de détentionStalag XII-D Snfl
Tawuri d mad isalapersonnalité politique, haut fonctionnaire ou haute fonctionnaire, résistant ou résistante, archiviste Snfl
Igr n twurieconomics and politics Snfl
Fonctionmaire de Bosc-le-Hard Snfl
Iɣra ɣÉcole nationale des chartes, lycée Louis-le-Grand, Institution Jean-Paul-II Snfl
Thèse académiqueJean d'Anjou, duc de Calabre et de Lorraine (1426-1470) Snfl
Idra ɣ umnzaɣ nImnɣi Amaḍlan Wis Sin Snfl
Archives conservées parHumathèque Condorcet Snfl
Tismɣurin yuwiofficier de la Légion d'honneur, commandeur de l'ordre national du Mérite, médaille de la Résistance Snfl

Jak bini (s tfṛaṣiṣt: Jacques Bénet) nɣ s ism nns uɣzif Jak Maɣi Lwis bini[1] iga argaz n tsrtit d unzbay afṛanṣiṣ, ikka tugtt n tsrutin timssugurin yattuyn ɣ Fṛanṣa, ig ula zɣ tmagrawt n iḍaṛn isggʷann (ifṛanṣiṣn nɣ iṛumin nn iluln ɣ Ddzayr). Ilul ɣ 8 yulyuz 1915 ɣ tgrawt tafṛanṣiṣt Blanfil Kxufu ɣ tmnaḍt n Nuṛmandi, agafay utrim n Fṛanṣa, immt ɣ usggʷas n 2009 ɣ wass n 23 abril ɣ San Muɣ di Fisi ɣ Fṛanṣa.[1][2][3]

Jak Bini iga iwis n ufllaḥ d umssaɣ n tifst Hinri Bini. Iɣra ɣ tmdint n Ɣwun aylliɣ yumẓ abakaluṛya nns ɣ usggʷas n 1933, ilmma iftu s Bariz afad ad nn ɣinn ismd tiɣri nns tasdawant. Ɣ tnṛẓmin, ar ifttu s tmizar Tijirmaniyin zun d Nnmsa, Hangarya d Tcikuslufakya acku ar ittiri tadlsa d umaḍal Ajirman, yiri ad isfalki tutlayt nns talimant.[1] Ikcm s Tigmmi tamasiḥit n ibabn maɣist, ar ittiri s tugtt tiwuriwin tinamunin d tnfganin aya ad t yuddjan ad ikcm s imussutn iswurayn ɣ yigr n twisi tanamunt d tnfgant, ittuyssan Jak Bini s twisi n mddn nna illan ɣ waddad anamun icqqan, ar ittaws s tntla.[1]

Tiɣri

[ssnfl | Snfl asagm]

Yumẓ turagt ɣ izrf ɣ usggʷas n 1936, ɣ usggʷas n 1935 ikcm s Tinml Tanamurt n Tnttamin[1] yamẓ gis turagt ɣ usggʷas n 1938. Ɣ usggʷas n 1939 ikcm s twuri tasdrast ɣ Tinml Tamẓlayt Tasdrast n Sant Miksun.[1]

Imnɣi amaḍlan wis sin

[ssnfl | Snfl asagm]

Ɣ tgira n usggʷas n 1939 inkr imnɣi Amaḍlan Wis sin idru gis ar usggʷas n 1940 nna ɣ iffuɣ ikcm s uɣzu ɣ tsga n tmdint n Nansi ɣ 17 yunyu 1940, ɣ 11 innayr, 1941 irwl zɣ ulaway n iḥbbasn nna t yuwin s Waliman, ixdm ɣ Tnafut n Ussntm n Tsqqimt n Usnmala Azzulan n Tuṣka d Twuri Tamatayt ismd nit tiɣri nns ɣ Tinml Tamaynut n Usnmala Adamsan d Unamun, yamẓ sgis turagt ɣ usggʷas ann nit.[1]

Amussu anamur n imɣzutn n imnɣi d imzwagn

[ssnfl | Snfl asagm]

Talɣa:ⴰⵎⵏⵏⵉ ⵉⵎⵥⵍⵉS twisi n tutlayt talimant da mi issn, yumẓ tawuri n usuɣl n tnɣmast tadamsant talimant ɣ usggʷas n 1942. Ɣ usggʷas n 1943 imnaggar Jak Bini d Frunswa Mitirand ṣkun ɣ iffus n Fṛanṣa amussu anamur n imɣzutn n imnɣi d imzwagn ig nit anssixf nns ingr isggʷasn n 1943 d 1944.[1]

Amuddu s Ddzayr

[ssnfl | Snfl asagm]

Ɣ usggʷas n 1944 ittyazan Jak Bini s Ddzayr ɣ tnbaḍt n Hinri Frinay, afad ad ilkm Ddzayr ikka Ṣbanya izzri gis sin yirn ɣ uɣzu n Fṛanku. Ɣ uzmz ann nit a ɣ d ilkm s dar Caṛl Du Gul afad ad idru ɣ imnɣi amaḍlan wis sin zɣ tsga n tmizar n taḍa, ig t Caṛl Du Gul d anssixf n tsqqimt tanamurt n tnzbayt.[1]

Tawuri ɣ tmssugurt tafṛanṣiṣt

[ssnfl | Snfl asagm]

Ḍaṛt tsnimant d tbdda n imnɣi amaḍlan wis sin, ikcm Jak Bini s tmssugurt n uwank afṛanṣiṣ ar tgira n usggʷas n 1948, iswuri gis xf iskkinn ingr Fṛanṣa d umaḍal aliman. zɣ 1949 ar 1958 iga anssixf n tzuni n tutlayt tahangaṛit ɣ tnafut n uṛadyu-atilifizyun afṛanṣiṣ. ɣ 1958 iga amssugur uɣrim ɣ tnafut tatiqnit n uṛadyu-atilifizyun afṛanṣiṣ, mk yumẓ tiwuriwin yaḍnin ɣ uzmz aɣ nit zun tamssugurt n umyawas ingr Fṛanṣa d tmizar n tmmazɣa (nɣ Lmɣrib amqqran) d tmizar n tfriqt tamslfṛanṣiṣt.[1]

Itihal

[ssnfl | Snfl asagm]

Itahl Jak Bini ɣ usggʷas n 1944 s Simun Birban nna igan tamddakkʷlt nns ɣ tinml n tnttamin, yuru dids sin tarwa. tmmut as tmɣart ɣ usggʷas n 1949 s tmaḍunt nna gis ikkan tugtt, sin wayyurn ḍaṛt tmmt ula yillis tamqqrant Kristin, timttanin ad inmalan ṛṛẓant iman n Jak Bini aylli t isskcmn ɣ tmaḍunt tanimant ula ntta.[1]

Almmud n tutlayt tamaziɣt

[ssnfl | Snfl asagm]

Ḍaṛt tmttant n tmɣart nns d yillis tamqqrant Kristin, ikcm Jak Bini ɣ yan ifri n urfufn animan, afad ad sgis iffɣ, iɣts ad ilmd tutlayt tamaziɣt d uslmad amqqran n tutlayt tamaziɣt Andri Basi ɣ tinml tanamurt n tutlayin tutrimin zɣ usggʷas n 1951 ar usggʷas n 1952 (sin isggʷasn). Almmud n tutlayt tamaziɣt iqqn t s Ddzayr yasi anzgum n umzaɣ f tsnimant n Ddzayr d uɣrf aqbayli ar ussan nns imggura ɣ tudrt nns, mklli idra ula ɣ tuṣka n Tkadimit Tamaziɣt.[1]

Amzaɣ f Ddzayr

[ssnfl | Snfl asagm]

Ḍaṛt tmttant n simun birban tamɣart n Jak Bini ɣ usggʷas n 1944, ifka Jak Bini tarwa nns s sin i gʷmas n tmɣart nns n Ddzayr afad a dids nn zdɣn. Izdi Jak Bini s Ddzayr s tugtt aya a t yuddjan ad issmrs imyassatn nna as d ifl imnɣi amaḍlan ɣ umzaɣ f ddzayr slawant akkʷ tiddukla nns d Fxunswa Mitirand nna issmrs afad ad d irar Arcifn nna tuwi Fṛanṣa s dars, s twisi nns trur d Ddzayr Arcif n Tmssugurt d Usdurri n Fṛanṣa i Ddzayr.[1]

Amuddu s Fyitnam

[ssnfl | Snfl asagm]
Ngu Dinh Bhu, 1963, amddakkʷl n Jak Bini

Ɣ usggʷas n 1954, imnaggar Jak Bini d Ngu Dinh Bhu amddakkʷl nns ɣ tinml tanamurt n tnttamin nna igan gʷmas d unssfaw amzwaru n unssixf Ngu Dinh Dyim n tgduda n Fyitnam n yiffus. Ɣ usggʷas n 1956, iɣra i jak bini s Fyitnam, iftu s tamdint n Saygun. Ɣ Fyitnam, yurm Jak Bini s war tayafut ad iṣku imyassatn idiblumasin ifulkin ingr tnbaḍt n Fṛanṣa d tnbaḍt n Fyitnam n yiffus. Ḍaṛt n usgʷdm d tnɣi n unssixf Dyim d gʷmas, yumẓ ɣ tgmmi nns sin tarwa n Nhu ilmma ikcm d s tmazirt nns Fṛanṣa.[1]

Tanaft

[ssnfl | Snfl asagm]

Ẓṛ uggar

[ssnfl | Snfl asagm]

Tisaɣulin

[ssnfl | Snfl asagm]
  1. a b c d e f g h i j k l m et n Delmas, Bruno (2011). "Jacques Bénet (1915-2009)". Bibliothèque de l'École des chartes. 169 (2): 667–670.
  2. "matchID - Moteur de recherche des décès". deces.matchid.io. Retrieved 2025-04-24.
  3. Bessaoud, Mohand Aarav (2000). De petites gens pour une grande cause, ou l'histoire de l'academie Berbere: 1966-1978 (s tutlayt ⵜⴰⴼⵔⴰⵏⵙⵉⵙⵜ). Mohand Aarav Bessaoud.