Kalila wa Dimna
| Kalila d Dimna | |
|---|---|
| œuvre littéraire | |
| Basé sur | Pañchatantra |
| Anaw n tẓuṛi | fiction, conte, fable |
| Édition ou traduction | Kallila iyo dimna, Kalīlah wa-Dimnah (al-Maṭābiʻ al-Amīrīyah, 1355h), Kalīla wa Dimna , traduit par Ibn al-MuqaffaʿʿAbd Allâh (-756), Kalila wa Dimna: Cod. orient. 170, Calila y Dimna |
| Amgay | Ibn al-Muqaffa |
| Asakud n tẓṛigt | 750 |
| Langue de l'œuvre, du nom ou du terme | Tutlayt Taɛṛabt |
Ittyawssan Kalīla wa-Dimna (Kalila d Dimna) is iga yan ussuɣl n wumiyn n Bidbay. Ɣ umzwaru nnsn, umiyn niɣ d taddminin ad n imudar, lli d ttyasaynin sɣ yat tnfust isrsn tirsal n tɣrma tahndit - Bantcatantra -, lli ittyaran s tsanskritt, ɣ wattayn n 200, s ufus n yan ubrahman ur ilin ism, wama t inn d Esope ɣ taddminin tihindiyn, ilmma ad aɣuln s tfarisit, fad s Tsiryant ɣ tasut tis sḍiṣt.[1]
Assmdi n ils Afars s win Tɛrabt, ittyawskar s ufus n u Lmuqffaɛ ɣ wattayn n 750, iḍfaṛ iswingimn n bab nns lli t igan d bab n tmɣrut (Lqafiyya) amzwaru imqqurn n tutlayt taɛrabt d yan umagʷr yattuyn ɣ timmuɣra, iswats u Lmuqaffaɛ tirra nns ɣ yat tsga i unẓmlal asrtan, isbayn d gis ar mani igan tannayt nns f tnbaḍt, ɣ tsga yaḍnin iṣṛf tt i twssna da isɣawsa ufgan afad ad ikssa tiɣawsiwin nns ɣ iggi n wakal, iẓṭiṭ agayyu nns ɣ tudrt ann yaḍni. Ddu talɣa idln n wumiyn, sin inbrazn ad tn igan d sin id ṭṭalb ɛli (banat awa) lli mi ismn Kalila d Dimna, ar d ttalsn ɣ tɣzi n tam d mraw n ilmkkudn/lfuṣul i taddminin (yat tullist illan ɣ kraygat almkkud), ar d ttalsn i inbbaṛn ɣ ugns n ibrgmmi, mlin ilugan n taysa.[1]
Tigri ad n wumiyn tettyazan yadlli i ussanun arfsan n igldunn, maccan iggut sul ugdud nns, ifli. Ittyakaz is iga yan umdya n tɣarast, igums (irin t) f twnlafin nns, yiwi udlis ad yan umurs imqqurn ɣammas ka t inn n middn dar tdlsa.

Tasgdmt ad u Lmuqffaɛ taɣul s mnnawt, s tfarisit, taturkit, tamunɣulit, talatinit, tg yan uskan/ssakn (Lilham) i tuggt n imaratn. Idlisn, ttyawdlagn niɣ d uhu, d lli d iwin imassann ula iqnṣal didsn, ssbɣrn s kigan tisdlas mqquṛnin n Tuṛuft. Ɣ usggʷas n 1644, yan ussuɣl s tfṛanṣiṣt, ittyawskar sɣ yan umaynu yaḍnin illan s Tfarist, ig win uḍṛiṣ n u Lmuqaffaɛ, iffuɣ d sɣ dar Jilbiṛ Gulman. Lafuntin irḍl d sɣ umiyn n Kalila d Dimna ifrdisn niɣ d isbdadn n kra ɣ taddminin nns zun d win: Amaccu , tadɣaɣat d wawtil imẓẓiyn, Amaccu d uɣrda, sin itbirn, lall n ukʷfay d tagra n ukʷfay...[1]
Taɣul Kalila d Dimna s Tmaziɣt Tanawayt ittyaran s uskkil n Tfinaɣ s ufus n uslmad Muḥmmad Ṛṛaḍi, llant gis 150 n tasniwin, ig ɣwad ɣammas n yan usrsl n tɣudiwin d ussuɣln da igli usinag agldan n tdlsa Tamaziɣt, ifssr tn. [2]
Asdrm
[ssnfl | Snfl asagm]Ikka uflsaf Bidbay dar ugllid Dabcalim, yals as yan umadaɣ n umiyn f imudar ttyawssrwasnin s ufgan, llant gisn tyafutin ssugrnin i ugllid. Tunfusin ad gant yat tmrarut f tutriwin n inzan da iskr Dabcalim, ḍfarnnt ɣiklli ttggant tslatin tirusiyn, ar ilmma nttafa mas d tunfusin ann ku yat gisnt tkcm ɣ tayyaḍ s yan waddar.
Llant smmust d mrawt n tnfusin tursilin gant ɣiklli n tullisin n usatl, llant gisnt mnnawt tullisin yaḍnin ɣ ugns nnsnt. Sin id ṭṭalb ɛli ad iga lḥal, Kalila d Dimna, gan s yat tklit wida ttalsnin i tnfusin, gin nit d iwrikn ɣ ugns nnsnt. Kkan tt inn ar swurin ɣ dar ugllid Bankala lli igan yan izm, ɣ ugns n ibrgmmi nns. Kalila imurwa s taɣamt nns, imil Dimna immaɣ bdda ad yawi kra n ida yattuyn ɣammas n ibrgmmi. Taddminin ad gant aruwwas nna ittrsn ɣ yan usatal anfgan lli igan anamun d usrtan, d ar ssisfiwnt tudrt n ufgan s tɣarast n umiyn.
isuɣal
[ssnfl | Snfl asagm]- 1 2 3 "Les fables de Kalîla et Dimna". BnF Essentiels (s tutlayt ⵜⴰⴼⵔⴰⵏⵙⵉⵙⵜ). Retrieved 2026-03-03.
- ↑ Abudrar, Med (2017-03-13). "كليلة و دمنة مترجمة الى الأمازيغية ⴽⴰⵍⵉⵍⴰ ⴷ ⴷⵉⵎⵏⴰ [PDF]". www.abudrar.com (s tutlayt ⵜⴰⵄⵔⴰⴱⵜ). Retrieved 2026-03-03.