Aller au contenu

Idir

Zɣ Wikipedia
Idir
Tudrt
Ism nns ummidEl Hamid Cheriet d Ḥamid Ceryat
TalalitLarbɛa Nat Yiratn, 25 Tuber 1945
TaɣlantDzayr
Fransa
Tagrawt n uzdarLqbayl
Tamttant18e arrondissement de Paris, 2 Mayyu 2020
Adɣar n uẓkkacimetière du Père-Lachaise
Grave of Idir
Tamntilt n tmttantisragn igamann (pneumopathie)
Tawja
Arraw nns
Tiɣri
TutlayinTaqbaylit
Tafransist
Tawuri
Tawuriauteur-compositeur-interprète
Amussu anaẓuṛmusique berbère
folk
musique du monde
Imassn n uẓawansnitra
flûte
tadrbukt
bendir
Record labelWrasse Records
IMDbnm1216765
idir-officiel.fr

Idir (25 tubr 1949 - 2 mayyu 2020), (ism nns n tidt: Ḥamid Cryat) iga amarir aqbayli amaziɣ iluln ɣ usggas n 1949 ɣ udwar n At Laḥsn (tama n At Ynni) ɣ tsga n Lqbayl ɣ tmazirt n Dzayr, Iɣra taɣul n tsnakalt acku iɣil ad ixdm ɣ n usufɣ d tmguri n upitrul mac yufa-d ixf nns ɣ wannar n umarg. Ɣ usggwas n 1973 ibda abrid nns s ugacur imi ylla d imddzi n yan n tnaẓurt n umarg ɣ umaṭaf n Tqbaylit. Iɣnna-d imirn tizlit nns ittuyssan bahra ɣ umadal A Baba Inuba.

Kra isggwasn sld 1973, isufɣ-d angulis (CD) amzwaru, nna ɣ llant tuɣac izuznn mnck n tsuta: A baba Inuba, Isfra, Ssndu, Azgr, Muqlɣ, Zwitt rwitt, Cfiɣ, Azwaw, Tagrawla, rs-d a yiṭs, Tiḍri n wgdud akk d Tamacahutt n tskkurt. Ɣ usggwas n 1979, isufɣ-d aḍbsi nns wis sin : A yarrac Nnɣ. Yqqim azal n kkuz d mraw isggwasn fad ad irna aḍbsi wis krad, azwl nns : Ingmar nɣ Iṣggaḍn n Tafat (Les Chasseurs de lumière) ɣ 1993. Mac ɣ 1986, ixdem yan n leqdic igerzen, imi isnejmaɛ-d kra n warrac imecṭaḥ ɣ Franṣa, issufɣ-d did-sen yan uḍebsi iɣaman ɣ umezruy n umarg aqbayli , zund uḍebsi n A Baba Inuba. Aḍebsi iga yas s yism: Taɣribt-iw akk d tarbaɛt n warrac Tiddukla.

Ɣ 1999, Yidir isekles aḍebsi nnes wis kkuz, iwumi isemma: Timugat (Identités), nna ɣ ittekka ucennay Aqbayli Brahim Izri d unazur afransis 'Maxime Le Forestier' d wiyyaḍ zund 'Manu Chao', 'Dan Ar Braz', Gnawa, d Zebda.

Ɣ useggwas n 2002, isufɣ-d yan uḍebsi : sin igwemaḍ, yiwet n targit (Deux rives un rêve), ma ɣ 2005, isufɣ-d aḍebsi: ger tazeqqa d wakal (Entre scène et Terre). Ɣ uneggaru agi iḥka-d yakk s tugniwin amecwaris n umarg, ɣ yal tazeqqa nna ɣ yecna, ɣ kra n tmizar..

Irna-d ɣ asegwass n 2007 aḍebsi Fransa n tirmiwin (la France des couleurs)

Tawilat uzawan n Yidir

[ssnfl | Snfl asagm]

Ɣ uzawan n Yidir, kigan n wallalen i iseqdac , ɣar ulamma Tajewwaqt teṭṭaf azal mqqurn i izaden af wiyyaḍ (imi Yidir yettureba-d ar yiqbayliyen). Mi yella mecṭuh, ula d netta yekkat-itt akken iwata, yuɣ lḥal d tinna i d allal amenzu s wiyes i yebda yetturar aẓawan. Aẓawan i yeggar Yidir a naf gis imesla n ugambar (tagiṭart), tajewaqt d dderbuka. Imesla n tuɣacis s teqbaylit, maca inumak-nsent d ameɣradan (n ddunit akk).

Isental n tuɣac n Yidir mgaraden, icennu af yinig -lɣerba- (ad d-nuɣal, wi' bɣyn, aɣrib), tameɣra (zwitt rwitt, azwaw, aya lxir inu, yelha wurar), cfata, aktay (cfiɣ, at zik, tagrawala), timucuha (baba-inu iba, tamacahutt n tsekkurt)... atg.

Tawila n uzawan n Yidir d icewwiqen i d-yesmektayen akal n lejdud, i-ɣ-d-iḥekkun af umezruy n yiqbayliyen akk d Tamazɣa s umata. Tuɣac n yidir ttakken-t sseglilizent ṣsura n win/tin i sent-isellen; senkarent-ed tamdanit (tujjma)ɣ wulawen. Ddeqs n tezlatin n Yidir iwumi ɛawden inaẓuren, mačči kan icennayen n Tmazɣa maca ula d iwerdanen. Ladɣa taɣuct-nni « Baba-inu ba» ɛawden-as ugar n 17 icennayen seg yal tama ɣ umaḍal.

Tadiskugṛafit

[ssnfl | Snfl asagm]
1976 : A Vava Inuva (Oasis, Algérie / Pathé, France)
ṬNAzwlTizi
1.A Vava Inuva4:25
2.Azger2:10
3.Cfiɣ3:36
4.Tamacahut n tsekkurt3:55
5.Zwit rwit3:25
6.Muqleɣ3:15
7.Azwaw2:55
8.Ssendu4:10
9.Isefra4:05
10.Rsed ay ides3:05
11.Tagrawla3:05
12.Tiɣri bw-agdud2:20
40:06
1979 : Ay arrac nneɣ (Azwaw)
ṬNAzwlTizi
1.Muḥend nneɣ (Awah awah)4:15
2.Acawi3:06
3.Ay arrac nneɣ3:16
4.Amnafeq3:54
5.Weltma3:04
6.Lmut5:07
7.W'ibɣun4:17
8.Aɣrib3:20
9.Ḥay ḥay a mumi3:18
10.Asif Aɛebbas2:47
36:24
1980 : Récital à l'Olympia (Azwaw)
ṬNAzwlTizi
1.Entrée musicale
2.Tazdayt
3.Amnafeq
4.Acawi
5.Flutes Algeriennes
6.Ameddakwel
7.Ḥay ḥay a mumi
8.Izumal
9.Cteddu-yi
1991 : A Vava Inuva (Blue Silver)
ṬNAzwlTizi
1.A Vava Inuva4:25
2.Isefra3:58
3.Ssendu3:18
4.Azger2:25
5.Muqleɣ3:23
6.Zwit rwit3:34
7.Cfiɣ3:33
8.Azwaw3:24
9.Tagrawla2:44
10.Tiɣri bw-agdud2:52
11.Acawi3:21
12.Ay arrac nneɣ3:16
13.Cteddu-yi4:18
14.Izumal3:46
15.Lmut4:49
16.W'ibɣun3:37
17.Aɣrib3:20
60:03
1993 : Les Chasseurs de lumière (Blue Silver)
ṬNAzwlTizi
1.Ay a lxir inu3:26
2.Anda yella5:07
3.Adrar3:48
4.Ad nuɣal2:46
5.Snitra-w3:16
6.Yelha wurar3:51
7.Baba-s3:17
8.Ageggig4:35
9.Mimmi4:16
10.Abeḥri tmeddit4:31
11.Snitra-w3:46
12.Isaltiyen (d Alan Stivell)4:16
13.Bɣan warrac4:44
14.Amedyaz4:36
15.At zik10:16
16.Twareg4:38
71:09
1999 : Identités (Sony Music)
ṬNAzwlTizi
1.A Vava Inuva 2 (d Karen Matheson)4:24
2.A tulawin (d Manu Chao)6:01
3.Un homme qui n'a pas de frère... (d Zebda)4:13
4.Exil (D'aɣrib) (d Geoffrey Oryema)3:47
5.Tizi Ouzou (d Maxime Le Forestier d Brahim Izri)4:28
6.Révolution (Tagrawla 2) (d Gnawa diffusion)4:20
7.Fable (Tamacahut 2) (d Titi Robin)5:21
8.Illusions (Awah Awah 2) (d Dan Ar Braz d Gilles Servat)3:26
9.Le Jour du don (Tiwizi 2)3:57
10.Mémoires (Cfiɣ 2)6:08
46:05
2002 : Deux rives, un rêve (Sony Music)
ṬNAzwlTizi
1.Pourquoi cette pluie ? (iwaliwn n Jean-Jacques Goldman)3:21
2.A Vava Inuva 2 (avec Karen Matheson)4:24
3.Trompettes...3:01
4.Tizi Ouzou (d Maxime Le Forestier d Brahim Izri)4:28
5.Azwaw3:24
6.Ssendu3:10
7.Zwit rwit3:36
8.Yelha wurar3:54
9.Illusions (Awah Awah 2) (d Dan Ar Braz et Gilles Servat)3:30
10.Tiwizi4:25
11.Serreḥ-iyi10:45
12.Isaltiyen (d Alan Stivell)4:16
13.Cteddu-yi4:18
14.Cfiɣ3:24
59:56
2005 : Entre scènes et terre (Sony-BMG)
ṬNAzwlTizi
1.Isefra5:36
2.Cfiɣ4:14
3.Ml-iyi8:27
4.Abeḥri tmeddit13:38
5.Ssendu4:30
6.A Vava Inuva3:29
7.Tizi Ouzou4:51
8.Tamacahut4:48
9.Cteddu-yi7:50
10.Awah Awah4:58
11.Pourquoi cette pluie ? (iwaliwn n Jean-Jacques Goldman)5:48
12.Zwit rwit8:39
76:48
2007 : La France des couleurs (Sony-BMG)
ṬNAzwlTizi
1.Je viens de là où l'on m'aime (feat. Féfé & Leeroy)3:57
2.La France des couleurs3:22
3.Ce cœur venu d'ailleurs (feat. Noa)3:43
4.Marche sur Jérusalem (feat. Akhenaton)4:12
5.Lettre à ma fille 3:21
6.Tout ce temps (feat. Zaho)2:42
7.Africa Taferka (feat. Tiken Jah Fakoly)3:40
8.Retour (feat. Sinik)3:03
9.Interlude (feat. Wallen)0:16
10.Ya Babba (feat. Wallen)3:49
11.Mama (feat. Danielito, Guizmo et Manu du groupe Tryo)4:53
12.Sous le ciel de Marseille (feat. Kenza Farah)3:40
13.Afus (feat. Kore)2:53
14.Médailles en chocolat (feat Disiz La Peste)3:45
15.À mon père (feat. Nâdiya)3:32
16.Pèlerinage (feat. Oxmo Puccino)3:18
17.D'où je viens (feat. Rim'K & Sniper)4:07
58:13
2013 : Adrar inu
ṬNAzwlTizi
1.Saɛid U leɛmara3:58
2.Adrar inu2:30
3.Tuɣac n wanẓul4:19
4.Ccac l-lwiz2:58
5.Tbeddel axxam3:40
6.Ssiy tafat3:26
7.Ibeddel zzman3:34
8.Tajmilt i Ludwig2:17
9.Ufiɣ3:49
10.Targit4:12
11.Tayemmatt3:57
38:40
2017 : Ici et ailleurs (Sony Music, France / Izem Pro, Algérie)
ṬNAzwlTizi
1.La corrida (s umsni d Francis Cabrel)5:33
2.Les larmes de leurs pères (s umsni d Patrick Bruel)5:25
3.On The Road Again (s umsni d Bernard Lavilliers)3:10
4.La bohème (s umsni d Charles Aznavour)5:09
5.Né quelque part (s umsni d Maxime Le Forestier)3:54
6.L'hymne de ṬNs campagnes (s umsni d Tryo)3:04
7.Les matins d'hiver (s umsni d Gérard LeṬNrman)3:43
8.Jardin d'hiver (s umsni d Henri Salvador)2:52
9.Avancer (s umsni d Grand Corps Malade)3:55
10.Lettre à ma fille (s umsni d Tanina)4:08
11.Imettawen n imezwura (Les larmes de leurs pères)5:25
12.La bohème (Tunɣilt Taqbaylit)4:13
13.Takurida5:49
56:2

Compositions

[ssnfl | Snfl asagm]
1986 : Taddart-iw (Chorale Tiddukla)
ṬNAzwlTizi
1.Taddart-iw
2.Aman yeddren
3.Aԑeqqa n yired
4.Tamurt n targit
5.Amɣar
6.Taɣribt-iw
7.Itran, tiziri
8.Tiziri yulin
9.Amɣar
10.Taɣribt-iw
1987 : Ml-iyi (D 3ali Tiddukla)
ṬNAzwlTizi
1.Ml-iyi
2.Ufiɣ tamɣart
3.A yemma
4.A macahu
5.Ml-iyi (S imassn)
6.Ziri ziri
7.Afrux
8.Ufiɣ tamɣart (instrumental)
9.Afus ay arrac

Tamakkast

[ssnfl | Snfl asagm]

ɣ wass n 2 mayyu 2020 ɣef 21:30 ɣ usganfu n Bichat-Claude-Bernard i d-yezgan di Paris yemmut Yidir ɣ waddar (leɛmeṛ) n 70 n iseggasen

Imniren

[ssnfl | Snfl asagm]

    Tamselyut, Iseddagen & Izdayen Iberraniyen

    [ssnfl | Snfl asagm]

    Tisaɣulin

    [ssnfl | Snfl asagm]