Malaṛya
| tawggat | |
|---|---|
| endémie, classe de maladie | |
| Adusmil n | infection à protozoaires, maladie vectorielle, Tamaḍunt |
| Nommé(e) en référence à | théorie des miasmes, zone humide |
| A pour cause | Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax, Plasmodium malariae, Plasmodium ovale, Plasmodium knowlesi |
| Découvert(e) ou inventé(e) par | Ronald Ross, Alphonse Laveran |
| Spécialité médicale | infectiologie, médecine tropicale, parasitologie |
| Examens possibles | frottis sanguin, microscope optique, réaction en chaîne par polymérase |
| Traitements possibles | antipaludéen, antipyrétique, remplacement de fluide intraveineux, traitement symptomatique |
| Processus de transmission pathogène | transmission par les moustiques, transfusion sanguine |
| Association génétique | ABO, ATP2B4, DDC |
| Hashtag | Malaria |
| A comme facteur contributif | pauvreté |
| A pour réservoir naturel | Anophèle |
| Relates to sustainable development goal, target or indicator | Target 3.3 of the Sustainable Development Goals |
| Identifiant WordLift | http://data.medicalrecords.com/medicalrecords/healthwise/malaria |
| ICD-9-CM | 084, 084.6 |
| Identifiant Classification internationale des soins primaires | A73 |
| Identifiant NCI Thesaurus | C34797 |
Malaṛya niɣ d Tamalaṛiyt, tga yan waṭṭan icqqan n ibṛẓuḍn d ar izray s iqis n yan wanaw n wabiba igan tawtmt ar as ttinin Anufil, abṛẓuḍ ad ikcm ɣ twja n Plasmodium d ar isdurray tiɣitas n tasa, ɣwid ar yadlli ttntagn f tkṛknnayin zggaɣnin n idammn, ar tnt sskturn, sbaqqin tnt s ɣmkann. Sf tnmila n OMS aṭṭan ad iskr yad mad ittggan 608.000 n imttiyn ɣ umaḍal ɣ usggʷas 2022, d 249 mlyun n ufgan ad mi iggr.[1]
Amntil
[ssnfl | Snfl asagm]Tamalaṛayt ar tettmattay s ufgan s iqis n tawtmt n yan wabiba mi ttinin Anufil, xtad s ixf nns tusi yan ubṛẓuḍ ism as Plasmodium iɣ tfta ad d tqqs i yan ufgan igan amaḍun, tawtmt ar as tssumum idammn ganin anbdad i uṣḍaṛ n tglay nns, s ɣmkad ar tgzzi abṛẓuḍ ɣ umssnbgay nns, iwtman n wabiba ad ur ar ttqqsn. [2]
Azray
[ssnfl | Snfl asagm]Azray n umalaṛya sɣ ufgan ar wayyaḍ ar d ittiwrri s wabiba ad lli tt igan d Anopheles gambiae lli izdɣn ɣ tfriqt, iml uzray ad yili gr mddn, gr tmɣart irban s warraw nns (S usaka n tumattn) niɣ d s ugzzay n idammn.
Tawrarrayt n Plasmodium tmuttl, gis sin usrutn inbdadn: yan usru ur igin arisan ɣ ugns n ufgan, d yan t igan ɣ ugns n wabiba.
Ɣ gam izwarn, tawtmt ar tettqqs i kra n ufgan, tgzi as abṛẓuḍ (s talɣa n Sporozoïte) ɣwad ar izwag ɣammas tassutlt n idammn afad ad ilkm tasa, ɣinn a ɣ rad issnti ad yaṭṭu.
lliɣ ar ittnulfu ubṛẓuḍ (s talɣa n Mérozoïtes) ar dars tettili yat tawilt yaḍnin lli rad t yajj ad islk tikṛknnayin n idammn, smadn gisnt assuggt nnsn, ɣwid rad daɣ ttyawlmaẓn ɣ yan wabiba, tssnti daɣ twrarrayt.[1]
Timitar tisgnafin
[ssnfl | Snfl asagm]Anfilal n tmitar tisgnafin imyanaw bahra, assnti nnsnt ar ittili gr 8 ar 30 n wussan tiɣrdin n iqis n wabiba, yat twla ar tettili tẓḍaṛ ad tettmuna d tnuṛmuyt, tinɣi n ugayyu, d ungaẓ n tfiyya d iraran d uḍṛig d trgagayt, yat tidi iṣmmiḍn ar d tettackant d ar d fttun, kra n tmitar qjrnt akkʷ uggar ar d ttilint zaɣd nttnti, zun d tammara n unfus, tingi iggutn n idammn, iwriɣ, tanṛmuyt iggutn d tmimunt.
Ɣ kra n waddadn, tikṛknnayin n idammn lli ttyaɣnin ẓḍaṛnt ad qqnnt iẓuṛan, slawan akkʷ win wallxf, aylli imln ad inqqa.
Aray
[ssnfl | Snfl asagm]Afad ad iɣns yan agayyu nns i tmaḍunt n Malarya (lli mi ittyawnna tawla n Plasmodium), iqqan d ad iskr yan id wan tɣawsiwin ad:
Ad iɣns yan i iqis n wabiba (anufil) s:
- Ad ur iffuɣ yan kudnna iɣli yiḍ.
- Ad issmras tinamusin (Moustiquaires).
- Ad issmras iyafutn mgal-biba.
Tisaɣulin
[ssnfl | Snfl asagm]- ↑ a et b "Paludisme". Institut Pasteur (s tutlayt ⵜⴰⴼⵔⴰⵏⵙⵉⵙⵜ). 2015-10-06. Retrieved 2026-01-09.
- ↑ "Paludisme". Institut Pasteur (s tutlayt ⵜⴰⴼⵔⴰⵏⵙⵉⵙⵜ). 2015-10-06. Retrieved 2026-01-09.