Yiḍ n innayr d turarin n krmɛuc
Ar sffuglan imaziɣn ɣ wass n 13 innayr, s ixf n usggʷas amaziɣ lli igan ass izwarn ɣ wayyur zwarn n usggʷas amaynu ilkmn ɣilad 2971 n usggʷas.
Ixf n usggʷas amaziɣ ittawssan s yiḍ n innayr ɣ dar imaziɣn akkʷ n ugafa n tfriqt, ig usffuglu n iḍ n innayr yat tmyurt tazaykut, myarn imaziɣn ad sis sffuglan zɣ kigan n tasutin lli izrin.
Asffuglu ad iṭṭf kigan n tmatarin ɣ tussna n tmaziɣt, tili dars tazdayt d wakal n tmazɣa. iklli yad lli ittawssann, tamagit tamaziɣt tbdd f kṛaḍ isutar, akal, afgan, awal. ig wakal amaziɣ taɣawsa lli d dar addur dar ufgan amaziɣ, lliɣ iga nttan a issmɣin taɣrma n umaziɣ, tddr sul gis ar ɣilad tmmaɣ f iman nns tcbbr ɣ tudrt.
Ittawssan iḍ n innayr s wass izwarn ɣ usggʷas n tayrza. gnt tugtt n middn f ɣikan lliɣ yad sul ur ssnn middn aẓuṛ nns g umzruy, macc tidtt tamzruyt tɣama sul, ttyuran fllas kigan n tmrzutin, sawln fllas bahra inɣmisn d iwin inagan izaykutn n umzruy.
Aẓuṛ n iḍ n innayr ɣ umzruy
[ssnfl | Snfl asagm]Nnan imrzutn mas ilkm usggʷas amaziɣ 2971 n usggʷas, macc iẓḍaṛ a ig uggar n unckk ad, d ira ig azayku s kigan, acku taɣrma tamaziɣt tlla uggar n umzruy ad.
Sawln imrzutn mas issfal usggʷas amaziɣ zɣ yat tmsart tamzruyt, iklli bdrn idlisn n umzruy. issfal usggʷas amaziɣ zɣ uzmz lliɣ ilkm ugllid amaziɣ ‘cicng’ amzwaru, ig agllid f tɣrma n miẓṛan, ig ugllid ad amaziɣ agllid n iqibṭin, ɣ usggʷas n 952 urta tlli tlalit.
Zɣ tizi ann ssfalnt tffugliwin n iḍ n innayr. lliɣ inra ugllid amaziɣ cicng agllid n miẓṛan tazaykut, g imnɣi illan ngr imaziɣn ilibin d miẓṛan. issfal tizi ann uzmz n tumrt, ddrn t tmizar s snat ɣ ddaw n tflst n yat tnbaḍt, bddn imnɣan s tt inn ikkan llan gratsn.
Imsasa wass n trnnawt ann n ugllid amaziɣ cicng d 12 innayr n usggʷas aṛumi.[1]
Ayyurn n usggʷas amaziɣ ɣ mnid yirn n usggʷas aṛumi
[ssnfl | Snfl asagm]| ⴰⵢⵢⵓⵔ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ Ayyur amaziɣ | ⴰⵢⵢⵓⵔ ⴰⵕⵓⵎⵉ Ayyur aṛumi |
|---|---|
| ⵢⴰⵏⵢⵓⵔ yanyur | ⵉⵏⵏⴰⵢⵔ innayr |
| ⵙⵉⵏⵢⵓⵔ sinyur | ⵉⴱⵕⴰⵢⵔ ibṛayr |
| ⴽⵔⴰⵢⵓⵔ krayur | ⵎⴰⵕⵚ maṛṣ |
| ⴽⵓⵥⵢⵓⵔ kuẓyur | ⵉⴱⵔⵉⵔ ibrir |
| ⵙⵉⵎⵢⵓⵔ simyur | ⵎⴰⵢ may |
| ⵙⵉⴷⵢⵓⵔ sidyur | ⵢⵓⵏⵢⵓ yunyu |
| ⵙⴰⵢⵓⵔ / ⵉⵣⵉⵖ sayur / iziɣ | ⵢⵓⵍⵢⵓⵣ yulyuz |
| ⵜⴰⵎⵢⵓⵔ tamyur | ⵖⵓⵛⵜ ɣuct |
| ⵜⵥⴰⵢⵓⵔ tẓayur | ⵛⵓⵜⴰⵏⴱⵉⵔ cutanbir |
| ⵎⵔⴰⵢⵓⵔ mrayur | ⴽⵜⵓⴱⵕ ktubṛ |
| ⵢⵉⵎⵔⴰⵢⵓⵔ yimrayur | ⵏⵡⴰⵏⴱⵉⵔ nwanbir |
| ⵎⵉⴳⴳⵢⵓⵔ miggyur | ⴷⵓⵊⴰⵎⴱⵉⵔ dujambir |
Ayyurn n usggʷas amaziɣ ɣ dar itargiyn, mnid n yirn n usggʷas aɛṛab
[ssnfl | Snfl asagm]| ⴰⵢⵢⵓⵔ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ ⴰⵜⴰⵔⴳⵉ Ayyur amaziɣ atargi | ⴰⵢⵢⵓⵔ ⴰⵄⵕⴰⴱ ayyur aɛṛab |
|---|---|
| ⵜⴰⵎⵉⵙⵙⵉⴷⵇ / ⵜⵉⵏ ⴷⵓⴼⴰⵏ tamissidq / tin dufan | محرم |
| ⵜⴰⵍⵍⵉⵜ ⵙⵉⵟⵟⴼⵜ tallit siṭṭft | صفر |
| ⵜⴰⵍⵍⵉⵜ ⵉⵔⵖⵉⵜ tallit irɣit | ربيع الأول |
| ⴰⵡⵀⵉⵎ ⵡⴰ ⵉⵣⵣⴰⵔⵏ awhim wa izzarn | ربيع الثاني |
| ⴰⵡⵀⵉⵎ ⵡⴰ ⵉⵍⴽⴰⵎⵏ awhim wa ilkamn | جمادى الأولى |
| ⵙⴰⵔⴰⵜ sarat | جمادى الثاني |
| ⵜⵉⵏⴰⵎⵖⴰⵔⵉⵏ tinamɣarin | رجب |
| ⴰⵎⵉⵣⵣⵉⵀⵍ amizzihl | شعبان |
| ⵜⵉⵏ ⵓⵥⵓⵎ tin uẓum | رمضان |
| ⵜⵉⵙⵙⵉ tissi | شوال |
| ⵜⴰⵏ ⴳⵔ ⵎⴰⴷⴷⵏ tan gr maddn | ذو القعدة |
| ⵜⴰⴼⴰⵙⴽⵉ tafaski | ذو الحجة |
Ayyurn n usggʷas amaziɣ dat tlalit
[ssnfl | Snfl asagm]Kra n wayyun n usggʷas amaziɣ urta llin iṛumin, d lliɣ urta illi Lislam, sul llan ɣ yils n umaziɣ atargi:
| ⵜⴰⵢⵢⵓⵔⵜ ⵜⴰⵣⵡⴰⵔⵜ tayyurt tazwart | ⵉⵏⵏⴰⵢⵔ innayr |
| ⵜⴰⵢⵢⵓⵔⵜ ⵜⴰⴳⴳⵯⵔⴰⵜ tayyurt taggʷrat | ⵉⴱⵕⴰⵢⵔ ibṛayr |
| ⵢⴰⵔⴷⵓⵜ yardut | ⵎⴰⵕⵚ maṛṣ |
| ⵙⵉⵏⵡⴰ sinwa | ⵉⴱⵔⵉⵔ ibrir |
| ⵜⴰⵙⵔⴰ ⵜⴰⵣⵡⴰⵔⵜ tasra tazwart | ⵎⴰⵢ may |
| ⵜⴰⵙⵔⴰ ⵜⴰⴳⴳⵯⵔⴰⵜ tasra taggʷrat | ⵢⵓⵏⵢⵓ yunyu |
| ⴰⵡⴷⴰⵢⵉⵖⵉⵜ ⵉⵣⵡⴰⵔⵏ awdayiɣit izwarn | ⵢⵓⵍⵢⵓⵣ yulyuz |
| ⴰⵡⴷⴰⵢⵉⵖⵉⵜ ⵉⴳⴳⵯⵔⴰⵏ awdayiɣit iggʷran | ⵖⵓⵛⵜ ɣuct |
| ⴰⵡⵣⵉⵎⵜ ⵉⵣⵡⴰⵔⵏ awzimt izwarn | ⵛⵓⵜⴰⵎⴱⵔ cutambr |
| ⴰⵡⵣⵉⵎⵜ ⵉⴳⴳⵯⵔⴰⵏ awzimt iggʷran | ⴽⵜⵓⴱⵕ ktubṛ |
| ⴰⵢⵙⵉ aysi | ⵏⵡⴰⵏⴱⵔ nwanbr |
| ⵏⵉⵎ nim | ⴷⵓⵊⴰⵎⴱⵔ dujambr |
taɣarast n usfuglu s wass n yiḍ n innayr ɣ tqbilt n Ilbnsirn, Lmɣrib
[ssnfl | Snfl asagm]Ɣ tdggʷat yiḍ n innayr, ar ssnwant tawjiwin tagʷlla n usngar, ccn tt tawja sun dis aɣɣu. gawrn ar smurign izlan, bḍun tarzzifin gr asn ( tazart ikrmn, d awzarn n tknarit iqquṛn, d taqqayin n ttswik d lluz, awd lfakit yaḍn d tamimt ).


Ɣ dar tuffut n wass n iḍ innayr, ar ssnwan middn "zaykuk", tili fllas txsayt, gn f iggi nns takka n sskʷaṛ ikkʷmn ɣ tfrdut, ccn middn sun.
Ɣ dar tazzwit ffɣn middn, s usays n udwwaṛ, ad ddun ad urarn turart n krmaɛw ) ( كرمعوش, bḍun middn f snat trubba, tifrxin ifrax d irgazn awd timɣarin, biksn s izakarn, ar tlddi trabbut tayyaḍ, tanna izwarn is tḍṛ tḍfaṛ as trabbut lli inran, tarnnawt n wass ann.
Iɣvula
[ssnfl | Snfl asagm]- ↑ Adlis n Muḥmmad Cafiq , كتاب ثلاثة وثلاثون قرنا من تاريخ الأمازيغيين
Izdayn n bṛṛa
[ssnfl | Snfl asagm]- https://fr.wikipedia.org/wiki/Calendrier_berb%C3%A8re
- https://fr.wikipedia.org/wiki/Yennayer
- http://www.portail-amazigh.com/2014/05/pdf_14.html
- https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41429792
- https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%82%D9%88%D9%8A%D9%85_%D8%A3%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D8%BA%D9%8A