Aller au contenu

U Tumrt

Zɣ Wikipedia
(Tmmatti d zɣ Muḥmmad bn Tumrt)
Muḥmmad Bn Tumrt
afgan
Anaw nɣ asrtuawtm Snfl
Tamazirt n tɣlantImwaḥdin Snfl
Ism amzwaruMohammed Snfl
Asakud n tlalitannées 1080, 7 Kṭubr 1078 Snfl
Ida n tlalitIgiliz Snfl
Assf n tmttant20 Ɣuct 1130, 25 Dujanbir 1130 Snfl
Ida n tmttantTinmel Snfl
Tutlayt taymmatTutlayt tamaziɣt Snfl
Tutlayin s ar isawal nɣ s ar ittaraTutlayt tamaziɣt, Tutlayt Taɛṛabt Snfl
Amḥḍaṛ d unlmadAbd al-Mumin Snfl
Tagrumma taytnitImẓmudn Snfl
Asgd d tnbaḍt ɣ ddunitLislam Snfl
Idra ɣ umnzaɣ nbataille d'Al-Buhayra Snfl
Adlis inyafnThe Guiding Creed Snfl
Statut des droits d'auteur du créateur ou de la créatricedroits d'auteurs ne pouvant plus être enfreints Snfl
KunyaʾAbū ʿAbd Allāh Snfl
Madhhabzahirisme Snfl


Muḥmmad u Tumrt u Ɛbdlla u Ugllid u Yamẓal niɣ d Asafu niɣ d Amɣar, iga yan umssaɣd asgdan d yan unssixf asrtan d yan waggag Aclḥi Amuslm, ssɣ idrarn n igiliz n Warɣn ɣ lqblt n Trudant ɣ Sus,[1] ilul gis ɣ wattayn n usggʷas 473 n uzwag ikkan d 1081 tagrigurit, immut ɣ usggʷas 1130 tagrigurit ɣ udrar n Drn ɣ tmzgida n Tinml ɣ laḍṛaf n Ijukak, ismun ɣ tudrt nns gigan n talatin tisgdanin afad ad issnflul ɣ tigira yan uɣal mi issaɣ ism n "Aɣal amurcid" lli rad issmrs ɣ tgrawla nns mgal tnbaḍt n Imṛabṭn[1], imma willi t ḍfṛnin ifka asn ism n "Imwḥdiyn" ɣwilli rad sul ṣṣṛṣun Tamnukda Tamuḥdiyt da igan yat ssɣ tmunkdiwin Timaziɣin lli akkʷ mqqurnin ɣ umzruy n Tfriqt n ugafay, irim n waggag ad ɣ unmala asrtan ula asgdan iɛdm mad t irwasn ɣ umzruy n udaram Anslm, iffi u Tumrt tuggt n taddwayt, ifl yan iḍiṣ idran ɣamant tifiras nns ar ɣ ass ad nit sul.[1]

Ittyara f u Tumrt yan udlis da iglmn yan ugzzum ɣ tudrt nns, sɣ imuddutn nns aylliɣ immut, adlis ad ittyawssan s ism n "Inɣmisn n Lmhdi u Tumrt d ussnti n uwank Amwḥdi" yura t usmun nns Bubkr Aẓnag (Lbidq).

Iẓuṛan nns

[ssnfl | Snfl asagm]

Tamazirt nns

[ssnfl | Snfl asagm]
Muḥmmad u Tumrt, Asafu n Imuḥdiyn.

Iga u Tumrt g tqbilt n Warɣn, yat tqbilt Tamṣmuḍt illan ɣ Waṭlaṣ Imẓẓiyn, tg tadjaṛt n tqbilin n Ida uniḍif d ida uzddut lli llanin ɣ iffus nns, induzal ɣ lqblt nns, d ida ufinis ɣ tagut nns d lmnabha ɣ ugafa nns. Ɣ tqbilt ad tlla yat tfnɣa mi ttinin "igli" nttat a ɣ iṛẓm u Tumrt alln nns tiklit izwarn, tg nit ɣilli ɣ issnti tutra Tamuḥdiyt, ɣ udɣar ad nit a ɣ yumẓ lbiɛt nns izwarn, tg tqbilt nns tamzwarut lli as tt ifkan. Imma lli ɣ sul immatti s Tinml ɣ wasif Nfis tzga dis yat trabbut ssɣ gisn, tttyawsmma s "Warɣn Nfis" faɣ ad tsngiri ixf nns d xtalli illan ɣ Waṭlaṣ imẓẓiyn.

Assaɣ nns

[ssnfl | Snfl asagm]

Ur d kullu mcuckin isugam f mani d ikka wassaɣ nns, illa mad ittinin is izdi d ayt tgmmi n isr Muḥmmad, d lli ifftun ar Ɛli Bn Abi Ṭalib d Faḍma ult Muḥmmad acku iga ɣ wayyawn Mulay Dris d ar ttinin f twja nns "isrɣinn", Yili daɣ mad akkʷ yutn ɣ iẓuṛan ad d ar ttinin is tn ka issnflul ɣ usiggl nns ad dars yili uzrf n Tmhdawiyt. Awal da f biddn mddn is iga urgaz ad yan Ususi ssɣ tqbilt n Warɣn lli igan yan ixs ɣ umqqun n tqbilin n Imṣmuḍn.

Tawja nns

[ssnfl | Snfl asagm]

Ɣmklli yuls Lbidq ɣ udlis nns "Kitab Al-Ansab" (Adlis n wassaɣn ɣ twssna n imddukkal), tawja n u Tumrt tettyawssan s ism n "Ayt Umɣar", iṭṭaf kṛaḍ aytmatn: Bu Musa Ɛisa g umɣar, Bu Muḥmmad Ɛbdlɛziz g umɣar, Bu Lɛbbas Ḥmad abukaḍ g umɣar, dars yat ultmas ism nns "Zinb mu Bubkr", imma innas n u Tumrt tga ssɣ tqbilt n Imskaln ism nns Mu Lḥusayn ult Waburkn Amskal ssɣ ayt Yusf, d Babas ism as Ɛbdllah ittyawssan ɣ tmẓẓit nns d ar iɣ imqqur s "Tumrt u Ugllid" acku lli ɣ ilul tmmr bahra sis innas tnna: "A tumrt inu issk a ywi!", tkka tt inn ar gis tssgut, ittyawssan daɣ babas s ism n "Umɣar" acku yucka d yan wass s dar Lmhdi yaf t id igawr nit d yan uzddal (trabbut) n imddukal nns d tizi lli as d yaẓ, inna as: "Zzayd a amɣar nna" , yan wass daɣ ɣ wussan lli illa ɣ Tinml iffuɣ d Lmhdi dffir tẓallit n tylgi d izmuln llan sul ɣ walln nns, inna i mad iḥaḍṛn ɣ imddukkal tama n imi n tgmmi nns mas d immut umɣar ad t irḥm Rbbi, zɛma babas.

Asafu

[ssnfl | Snfl asagm]

Inna u Xldun is as ittyawfka wassaɣ ad n usafu acku ikka tt inn ar bahra ittkka timzgadiwin d ar gisnt issrɣa isufa ɣayann a f as fkan assaɣ ad nns.

Taguri ad ibdr tt daɣ Lbidq ɣ udlis n inɣmissn n u Tumrt, inna tt lxlift Ɛbd Lmumn Agumi bac ad ig ssiɛr ɣ wulawn n imknasn imwḥdiyn. Inna asn: Asafu! Rurn as d akkʷ s isrdasn d yisan nnsn: Ad nɣzu, ssunt ur dim nbḍi!

Amuddu nns

[ssnfl | Snfl asagm]

Issnti u Tumrt tiɣri nns ɣ tmazirt nns nit, iḥsa gis lqran ilmd kra n imnzuyn n twssna n usgd d ccrɛ d tutlayt Taɛrabt, ikka tt inn ugẓaw ad (aɛrrim ad) dars mad ittini, icṛmd, iga adiwan ɣ Tmaziɣt ula ɣ Tɛrabt, yuti akkʷ ingga nns, d lli ɣ ẓṛan mddn ma mi iẓḍaṛ, fkan as ism n "Usafu".

Ɣ tizwiri n tasut 5 n uzwag, yumẓ u Tumrt aɣaras s Wandalus, ikk kra n wussan ɣ tɣrmt n Qṛḍuba da tt inn ikkan yat tmzillizt (lmnara) n twssna ɣ wakud ann, izri daɣ s Tskndrit, iḥujja, fadd ilmma ifta s Lɛiraq ɣilli ɣ rad imnaggar d yan uzddal n imassann n usgd, yiwi d sɣ darsn ma iggutn ɣ tyafut d yat twssna iflin, ɣ uzmz ann nit kkan tt inn igzzann d iqddacn ar sawaln f unfalal n kra n uwank amaynu ɣ tmizar n utaram (Lmɣrib) gr yat tamtti n Imaziɣn. Nnan daɣ is imnaggar ɣ dɣinn d waggag Lɣazali, isawl as f mayad, ilqqm as is ur sul izddig Lislam ddu uwank ad illan, imnaggar daɣ ɣ iming (ccrq) d kigan n waggagn n Tcɛariyt n ayt tzanna (ssunt), tssusm tt tɣarast nnsn slawan ɣ tanilt n iɣaln isalafiyn d unḍaw fllasn s wanẓatn iwngimn, imun disn ɣ ufaṣṛ n tmrwasin, izwar ɣayad is tt inn middn ɣ lmɣrib fln afaṣṛ, ɛtarfn s tmrwasin zun d lliɣ ibdr Rbbi irfsan nns ɣ Lisfar (lquran), tmun tnbaḍt n u Tumrt d twada f Lɛiṣma n Ṭṭalb ɣmkda skarn ayt Limamt n Cciɛt, inẓm f mayann yan udlis ifka as assaɣ n "أعز ما يطلب".

Adwal nns

[ssnfl | Snfl asagm]

Tisaɣulin

[ssnfl | Snfl asagm]
  1. a b et c Ssɣ dar wansa n Maɛlama