Tutlayt Taɣdimst
| Amnni ad iga amud izdin d Tutlayin, isul imẓẓiy. Aws i Wikipidya s usnfl nns, tssimɣurt t. |
| Taɣdimst | |
|---|---|
| Aẓuṛan ɣ | Libya |
| Tamnaḍt | Ɣadamis |
Imsiwln imlalutn | 13,100 (2006) |
| Tantlayin | Ayt Wazitn, Ayt Ulid |
| Language codes | |
| ISO 639-3 | gha |
| Glottolog | ghad1239 |
| ELP | Ghadamès |
Tutlayt taɣdimst (Tamaziɣt: Ɛdims, [ʕdimes] nɣ Ɣdams, [ɣdames]; Taɛṛabt: غدامس, [ɣadaːmes]) tga yat tutlayt tamaziɣt ittusawaln ɣ tɣla n udwwar n Ɣadamis ɣ tsuḍnt n Nalut ɣ Libya.
Asnubbc
[ssnfl | Snfl asagm]Timttawin f tutlayt taɣdimst smunn tnt sin imsnilsn. Timttawin timzwura ifsr tnt Adolphe de Calassanti Motylinski g 1903 d 1904. Gant twuriwin n Jacques Lanfry, lli izdɣn g ɣadamis zɣ 1944 ar 1945, ifsr snat twuriwin nns nna istuhmman ɣ 1968 d 1973, asagʷm yufn amzwaru. Ur jjun sul ittuskar kra n usnubbc amaynu f udɣar ad sɣ wakud ann. Ɣ tgariwin ad, ifsr Kossmann (2013) yat tjṛṛumt tatrat ibiddn f tmttawin n Lanfry.
Uṭṭun n imsiwln
[ssnfl | Snfl asagm]Iḍkḍ Lanfry is llan 4,000 n imssiwnl iɣ kullu ggutn[1]. Uṭṭun ɣ tilawt ur ittussan s usnɣd. Ar isawal Ethnologue f yan wuṭṭan dar 10,000 ɣ 2006 d 2,000 yaḍn iddrn bṛṛa n udɣar. Maccan uṭṭun n 10,000 iga tamuttrt n imzdaɣn Ɣadamis lli kullu ur igin imsiwln s tutlayt taɣdimst. Nnig n aya, Uṭṭun ad n 2,000 n umzwag amsiwl ibdd f yan usagʷm bahra iqqburn[2]. Ethnologue ar tt issiḍin am tutlayt illan g imizi n unɣubu "6b" (Threatened).
Tutlayt
[ssnfl | Snfl asagm]Tga Tɣdimst tutlayt tamaziɣt i waḍu nns, tari mnnawt tmẓlay tisnmslitin d tsnalɣanin timyiwnin. Amawal n tɣdimst, mk lli t izmmim Lafry, ar immal iḍiṣ idrusn zzɣ tɛṛabt. Ur ta illi kra n umsasa f ussinw n tɣdimst gr trabbut n tutlayin timaziɣin. Aikhenvald d Militarev (1984) ar tt ssiḍinn f tmaziɣt n ugmuḍ. Kossmann (1999) ar tt ismun d Twilant. Ethnologue iga tt d Tajanat n ugmuḍ g ussinw nns.
Tasnmslit
[ssnfl | Snfl asagm]- Tirgalin
Zun d tutlayin timaziɣin yaḍn d tɛṛabt, Taɣdimst dars tirgalin tuffayin (pharyngealized) d tɣmsanin (plain dental consonants). Tg tussda tanmẓlayt (contrastive). Tirgalin ittyubdarn gr tskiwin ar ttjṛunt ɣar kra n tikkal (sporadically).
Tabiblyugraft
[ssnfl | Snfl asagm]- Calassanti Motylinski, A. de (1903). "Note sur la mission dans le Souf pour y étudier le dialecte berbère de R'adamès". Journal Asiatique. 1903, II: 157–162.
- Calassanti Motylinski, A. de (1904). Le dialecte berbere de R’edamès. Paris: Leroux.
- Kossmann, M. (2013). A Grammatical Sketch of Ghadames Berber (Libya). Köln: Köppe. ISBN 978-3-89645-940-4.
- Lanfry, J. (1968). Ghadamès: Etude linguistique et ethnographique. I, Textes, notes philologiques et ethnographiques. Fort-National: Fichier de documentation berbère. (Archived link)
- Lanfry, J. (1973). Ghadamès: Etude linguistique et ethnographique. II, Glossaire (parler des Ayt Waziten). [Fort-National]: Le fichier périodique.
